Deze website is deel van www.bruggelokaal.be.

Politiek

 

Van BWP, BSP, SP, SP.a-spirit naar SP.a

 

Deze tekst werd hoofdzakelijk overgenomen uit " De streek van lage lonen en lange uren. 100-jaar socialisme in het arrondissement Brugge" door Daniel Steevens.

De gemeente Sint-Kruis is chronologisch beslist geen numero uno geweest in de doorbraak van het socialisme.
Het was pas in 1919, relatief laat in vergelijking met de rest van de Brugse agglomeratie, dat er van enige gestructureerde vorm van socialistische organisatie kon gesproken worden via de oprichting van de Werkersbond.
Dat wil niet zeggen dat de gemeente vóór de Eerste Wereldoorlog een kompleet braak gebied was. Er waren Sint-Kruizenaren die lid  waren van de socialistische mutualiteit, gesyndiceerd waren en/of brood namen van Werkerswelzijn. Maar de grote pioniers zoals Charles Gevaert en Edmond Vandewiele, die waren toch vooral in Brugge aktief.

De omstandigheden om het socialisme echt te doen ontkiemen op hun gemeente waren anders ook niet direkt voorhanden.
Sint-Kruis was, zeker tot de Eerste Wereldoorlog, overwegend een landbouwgemeente. De ontwikkeling van de socialistische gedachte aldaar; kan dan ook beschouwd worden als een organische groei. Enige stakingen of andere sociale akties van vóór de eerste wereldbrand zijn nergens vermeld en ook in het interbellum was het relatief rustig. De schaarse relletjes die er plaats hadden, konden veel meer in verband gebracht worden met de funktie van garnizoengemeente dan met de socialisten. Al betekent dit laatste niet dat het traditionele Sint-Kruis voor deze nieuwkomers gesneden koek was. Men liep er serieus het risico uitgescholden te worden in bewoordingen als "vuile rotte socialist" door andere gemeentenaren.
Een incident van veel ernstiger proporties speelde zich af in 1922, na de dood van de 64-jarige George Eneman, een propagandist die nog de socialistische meetings van het eerste uur te Brugge meegemaakt had met Anseele, Van Beveren en consoorten.
De bejaarde man (die steendrukker van beroep was) werd ter hoogte van de Kruispoort door een auto opgepakt. Voor hij zijn laatste adem uitblies, kwam hij finaal de wens te formuleren om toch maar kerkelijk begraven te worden. Tot zover geen problemen. Maar een paar maand later werd de verdwijning van de kroon op het graf van Eneman vastgesteld. Op diens laatste rustplaats was nog maar pas voordien een bloemenkrans met een rood lint neergelegd...
In ieder geval, last van overbevolking hebben de socialisten van Sint-Kruis in den beginne nooit gehad. De eerste bijeenkomsten van de Werkersbond hadden zowaar plaats in het keldertje van voorzitter Montje Vandewiele's woning ter Prins Albertstraat.
In die ruimte waren ook zeker nog aanwezig: ondervoorzitter Cyriel Vanhaecke (paswerker bij La Brugeoise en pioniersfiguur bij de Metaalbewerkerscentrale). en sekretaris-schatbewaarder Charles Gevaert en zijn echtgenote Euphrasie Daenekindt,

Heemkunde Sint-Kruis

Montje  Vandewiele, socialist vanuit het "privé" en met als patron "den burgemeester". 

Ge moet het maar doen en durven.

Heemkunde Sint-Kruis

Chareles Gevaerft en Euphrasie Daenekindt, de "stille" werkers.

Heemkunde Sint-Kruis

De soldaten van de oudste lichting in begin augustus 1914 als vestingstroepen in een fort rond Antwerpen (bij Sint-Niklaas).
vlnr. Charles Gevaert en Euphrasie Daenekindt, Charles Kimpe en Marie Bourgion, uitbaters van cafe" "Casino". Het kind is de oudste dochter van Marie Gevaert

 

Edmond Vandewiele, ziekenfondsbode en partijleider

"Dienen" : in dit ene woord ligt het hele leven besloten van onze vriend Edmond. Zo werd in het Vlaams Weekblad de essentie van "Montje" Vandewiele (1880-1956) omschreven ter gelegenheid van diens oppensioenstelling.
Het was een passende karakterisering. Ook letterlijk eigenlijk, want hij is 20 jaar sjouwer ofte metselaarsdiender geweest. De aannemer waar hij werkte had als bijnaam "de goudklompe ".
Een soort Midas-figuur dus. maar veel belangrijker is dat die man Karel Casteleyn heette, de burgemeester van Sint-Kruis, of de persoon waartegen Vandewiele van 1921 af als enige socialist in de gemeenteraad oppositie diende te voeren.
Het was een situatie die vanzelfsprekend niet houdbaar was. De kopman van het socialisme te Sint-Kruis werd (in 1925) opgevist door de Bond Moyson om er een bodefunktie waar te nemen.
In het hoger aangehaald artikel in kwestie werd becijferd dat Vandewiele in de 20 jaar die hem van zijn pensioen scheidden. zowat 42.000 kilometer moet afgelegd hebben in de uitoefening van die job.
Maar wat moet bescheiden Montje in zijn vuistje gelachen hebben als in 1933 de bij de BWP goedgeziene Pieter Janssens verrassend op de burgemeestersstoel van Casteleyn kwam zitting nemen!
Andere drijvende krachten waren: Oscar Hinderyckx, groot oorlogsinvalide van 14-18 en later gemeenteraadslid, Frans De Decker, portier maar ook vakbondsafgevaardigde bij de Gistfabriek; hij zou later uit de partij verdwijnen omwille van kommunistische denkbeelde en de metsers Leopold Claerebout en Henri Verschorre. Bij deze laatste was het café thuis, "De Congo" ter Prins Albertstraat. In de beginjaren is ook daar de Werkersbond af en toe in vergadering bijeen geweest, evenals om het hoekje, in de woning van Charles Gevaert ter Molenstraat.
Het eerste echte lokaal kwam er pas in 1927 met de komst van Louis Hoppe uit Brugge naar de randgemeente Sint-Kruis.
Hoppe was bestuurslid van de Metaalbewerkerscentrale en trouw medewerker van Achiel Van Acker. Hij vestigde zich nu in herberg "Petit Café" ter Maalse Steenweg 14.
Intussen was bij het eerste opkomen van een plaatselijke BWP-lijst in 1921 lijsttrekker Edmond Vandewiele tot gemeenteraadslid verkozen. Hij diende in de gemeenteraad echter op te tornen tegen een overmacht van 9 katholieken en 1 onafhankelijke, namelijk een landbouwer die zich als liberaal aandiende maar die toen puntje bij paaltje kwam (dat wil zeggen toen de katholieken in ruzie gekomen waren omtrent de burgemeesterssjerp en in 2 kampen waren verdeeld) die onafhankelijkheid liet varen.
De actie van Vandewiele zou zich in de raad vooral koncentreren op de werking van de plaatselijke maatschappij voor goedkope woningen Elk Zijn Thuis, de houding van de gemeenteraad met betrekking tot het juridisch probleem met het Maleveld en de zaak rond de oprichting van een gemeenteschool op de wijk Male.
De partij zelf was inmiddels niet op haar bescheiden lauweren gaan rusten. Met een  oprichting van een bibliotheek in 1922 waren de Sint-Kruise socialisten integendeel bij de eersten uit de regio.
In dit prille beginstadium was de boekenrijkdom beperkt tot een 50-tal stuks. Het was huize Vandewiele dat ook voor deze funktie dienstig was. Als bibliothecaris trad Aimé Verstappe op. Voor deze stationsoverste zou later een grote rol weggelegd zijn in de Brugse gemeentepolitiek. Ondermeer onder zijn impuls zou het boekenbestand fel gaan stijgen: begin 1926 telde de Volksboekerij reeds 275 titels. Wat echter door de gemeenteraad 25 titels te weinig bevonden werd om in aanmerking te komen voor een toelage.

Een en ander had tot gevolg dat de BWP bij de volgende gemeenteraadsverkiezingen van 1926 een vrij goeie beurt maakte. Het stemmenpercentage werd opgetrokken van 15,85% tot 17,06%, maar het bleef bij die ene zetel van Vandewiele.
In deze legislatuur zou nogal wat materieel infrastructuurwerk opgeknapt worden. Meest opvallend was hier begin 1927 de start van een kolenspaarkas, waarbij Charles Gevaert instond voor het verzamelen van de gelden. Anderzijds noteerde de Volksboekerij in 1931 reeds 2017 uitleningen en kort daarop besliste men het boekenbestand op te trekken tot 800 
D
aarmee was dan voor de afdeling Sint-Kruis de echte bloeiperiode aangebroken In de gemeenteraadsverkiezIngen van 1932 kon, analoog met de toestand in de meeste andere gemeenten, van socialistische zijde een forse vooruitgang geboekt worden.
Het resultaat daarvan was dat Mon Vandewiele met langer een éénmansfraktie vormde maar nu het gezelschap kreeg van Maurice Clinck (die ook vooral actief was in SOS- of Socialistische Oudstrijders-kringen)
Daar kwam bovendien bij dat dit duo precies op de wip zat.
Om de meerderheid te behalen in de gemeenteraad hadden zowel de lijst Gemeentebelangen (5 zetels) als de katholieken (4 zetels) de steun van de socialisten nodig. De BWP, voor wie eigenlijk politiek gesproken een schepenzetel in de weegschaal lag, besloot haar passieve steun te verlenen aan Gemeentebelangen.
Aldus kreeg Sint-Kruis een nieuwe burgemeester in de persoon van Pieter Janssens, direkteur van de Gistfabriek en ... goeie vriend van Achiel Van Acker. Karel Casteleyn was nu burgemeester af; hij was Vandewieles gewezen werkgever!
Hoewel de socialistische fraktie met haar steun aan Janssens geen enkele waarborg voor de toekomst wilde geven, staat het vast dat ze haar keuze niet beklaagd heeft. De heer Janssens stond bekend als een sociaalvoelend mens, zijn bedrijf (De Gistfabriek)  had trouwens op dit vlak een gunstige reputatie.
De datum van 3 december 1933 was zonder enige twijfel van vitaal belang voor de BWP van Sint-Kruis. Die dag had immers de opening van het eigen Volkshuis plaats, dat gelegen was op de hoek van de Prins Albertstraat en de Moerkerkse Steenweg.
Het was het "Oud Hof van Commercie", waarbij het nogal wat voeten in de aarde had gehad eer eigenaar Van Hoe bereid was zijn pand door socialisten te laten gebruiken. Ondermeer de brouwerij "Aigle-Belgica" zorgde dat de zaak toch voor mekaar kwam.
De uitbating werd toevertrouwd aan het echtpaar Oscar Baert-Maria Gevaert; zij was een dochter van Charles Gevaert en Euphrasie Daenekindt.
Na de geestdriftige opening, waarbij voor de gelegenheid 's avonds de letters Socialistisch Volkshuis helemaal electrisch verlicht waren, werd in de kortste keren een bloeiend verenigingsleven op gang getrokken. Er was een boldersmaatschappij
"De lustige Volksvrienden" en er was een biljartclub.
Echtgenote Euphrasie Daenekindt (1884-1962) was al evenzeer van de ondernemende soort. Voordat van een georganiseerd kerstfeest je sprake was, zorgde ze bijvoorbeeld reeds op eigen houtje voor kerstpakketten die dan geschonken werden bij de kinderen van de minstbedeelde partijgenoten 
Dat was een edelmoedige trek waarvan ze al eerder blijk gegeven had.
Tijdens de Eerste Wereldoorlog was ze politiek gevangene geweest omdat ze toen 's nachts brieven voor de soldaten smokkelde aan de Nederlandse grens.
Euphrasie Daenekindt was daarnaast stichtster en voorzitster van de SVV te ST.-Kruis (met Elisabeth Coppejans als secretaresse) en kon zich verheugen in een ongemeen hoge populariteit.
Ook al omdat ze uitgebreide aktiviteiten tentoon stelde in het Kinderwelzijn - waar iedereen haar "bomma" noemde.. alsmede in de jaarlijkse kindervakanties in Tihange.
In het Sint-Kruis van toen kon de socialistische ideologie slechts met mondjesmaat binnen filteren. Wie zich socialist noemde. mocht er zowel in bet dorpscentrum als in de meer agrarische zones op rekenen zich daarmee ongeveer uit het gemeenschapsleven te sluiten .
E
r was een kaartersmaatschappij "Rood is troef", er was een spaarkas "Zorgen voor Morgen" en vooral werd op 25 maart 1934 een AJC-afdeling gesticht, waarvan Aimé Van Heerswynghels de spil was. De Rode Valken-troep ondernam enkele weken later reeds zijn eerste uittocht. 
In het Volkshuis dat steeds belangrijker begon te worden en waar ondermeer mensen als Benoit Van Eeghem en Arthur Verbrugge hun vaste zitdagen hadden, zou de werkmanskultuur nog andere pieken meemaken. Zo werd in maart 1935 de Kring voor Arbeidersopvoeding gesticht, waarbij vooral een toneelgroep aktief was. Leidende figuren waren mensen als Maurice Clinck, Lucien Moerman en Arthur Brutin.
Maar precies in dat drukke netwerk in het Volkshuis lagen ook de risico's verscholen. Er kwamen bepaalde menselijke problemen. Het bleek dat bijvoorbeeld de eerder stille as,Edmond Vandewiele-Charles Gevaert meer en meer in botsing kwam met de principes van de eerder autoritaire Maurice Clinck.
De gevolgen van deze interne breuklijn schokten het vertrouwen van velen en zagen hun verlengstuk in de gemeenteraadsverkiezingen van 1938 via de zwaarst mogelijke sanktie. De socialisten haalden namelijk ineens geen enkele zetel meer. Op dat vlak was alles te herbeginnen...
Maar in 1947 werden er terug 2 kandidaten verkozen nl: Vandewiele en Hinderickx
terug verkozen
In 1953 werden Vandewiele, Hinderickx en thans Vandewalle Alfons verkozen.
In 1959 werden Van de Calseyde, Vandewalle en Naesens verkozen en
in 1965 Van de Calseyde, Naessens en Hoppe.
en daarna kwam Groot-Brugge.

Frans Dedecker, een markante figuur te Sint-Kruis.

Frans Dedecker werd geboren te Ramscapelle (Br.) op 2 februari 1894 als zoon van Theofiel en Ludovica Geyssens, en is overleden te Brugge in Huize St.Clara op 13 april 1978. Gezien het vroegtijdig overlijden van zijn moeder op 10 september 1899 werd hij op de jeugdige ouderdom van 5 jaar uitbesteed bij Helena Coene, wonende hoek Moerkerkse Steenweg en Kleine Smulstraat. Vrouw Coene, die voor meerdere weeskinderen zorgde ontving hiervoor een vergoeding vanwege het Gemeentebestuur. Frans zou er blijven tot aan zijn huwelijk in 1917. Wel moest hij vanaf zijn elfde jaar uit werken gaan bij een landbouwer te Male. Later werkte hij bij een drukker. Aan de ouderdom van 18 jaar werd de Gistfabriek zijn nieuwe werkgever.
Hoe goed men ook bij vreemden wordt opgevoed, toch kan niemand ontkennen dat een gebrek aan moederliefde uiteindelijk de mens als het ware tekent voor de verdere duur van zijn leven. Niet dat Frans een verbitterd mens is geworden, maar wij durven toch stellen dat zijn latere zin voor rechtvaardigheid en recht misschien als een reactie kan beschouwd worden voor bepaalde toestanden die hij in zijn jeugd had ervaren.
In de Gistfabriek waar hij eerst werkzaam was bij de maïskookkuipen maar later als portier-boodschapper dienst deed, was hij gedurende vele jaren arbeidsafgevaardigde . Later zelfs lange tijd voorzitter van de A.B.V.V.-afvaardiging.
Bij hem was het op de allereerste plaats de mens die telde.
Wars van alle gezindheid nam hij het op voor alle collega's wie of wat ze ook mochten zijn. Voor menig kameraad sprong hij in de bres en was steeds bereid het beste van zichzelf te geven voor de kameraden.
Het. is tevens ook begrijpelijk dat hij, gedreven door de zin voor rechtvaardigheid, soms de zenuwem niet de baas kon. Het is gebeurd dat hij bij de directeur zo hard met de vuist op de tafel sloeg dat hij zijn knoken kwetste en het tafelblad in glas stuk was.
Tijdens de tweede wereldoorlog was hij gewapend weerstander en was later terecht fier met de vele onderscheidingen die hij bekwam. Samen met zijn zoon Leonard maakte hij deel uit van de sektie "de gaai" onder het bevel van Janssens de Bisthoven. Hij was trouwens de eerste die samen ook met zoon Leonard en H.Vanderstock te St.- Kruis in het Gildenhuis werd gedecoreerd. Toen hij tijdens de oorlog met de dokumenten naar stad trok had hij menigmaal de revolver in zijn aktentas. Van op het hoogste van de gebouwen van de Gistfabriek wierp hij tijdens de bezetting strooibriefjes naar beneden.
 
In zijn jeugdjaren heeft hij gekoerst bij de onafhankelijken en later toen hij reeds 60 jaar oud was reed hij nog een volledige koers uit bij de veteranen op Kristus Koning.
Frans huwde te St.Kruis op 7 februari 1917 met Elisabeth Maerten, geboren te Male op 21 september 1894. Elisabeth stierf in het St.Jansziekenhuis op 3 februari 1968. Na hun huwelijk vestigden zij zich voor korte tijd in de Schaakstraat om dan in Prins Leopoldstraat 48 hun intrek te nemen. In oktober 1940 werd het huis Prins Albertsraat 46 betrokken.
Uit hun huwelijk werden drie kinderen geboren:
Leonard, geboren 16 februari 1918 te St.Kruis in huwelijk met Paula Devos, eveneens te St.-Kruis geboren. Ook hij was werkzaam in de Gistfabriek en was oorlogsvrijwilliger en gewapend weerstander bij het Geheim Leger, was werkweigeraar-weggevoerde en bezitter van diverse militaire onderscheidingen, o.a. bezettingskruis, erkentelijkheidsmedaille Geheim Leger, zilveren kruis met ster alsmede het nijverheidsereteken eerste en tweede klas.
Hun zoon Roland geboren 19 juni 1940 en gehuwd met Henriette Danneel is projektontwikkelaar bfj Philips. Bij de geboorte van zijn zoon Dany op 13 april 1965 vormde zich een viergeslacht in mannelijke lijn: Frans (1894), Leonard (1918), Roland (1940) en Dany (1965).
Bij de geboorte van Esteban, zoon van Dany, op 8 november 1991, vormde zich een nieuw viergeslacht : Leonard-Roland-Dany-Esteban (Frans overleden zijnde in 1978).
Bij Leonard hangt een geschilderd portret van zijn vader van de hand van kunstschilder Walter Jonckheere uit St.Kruis. Frans draagt er de képi van portier Gistfabriek.
Marie-Louise geboren op 28 augustus 1919 te St.-Kruis huwde Marcel Vandekerchove, eveneens te St.-Kruis geboren op 26 april 1912, overleden te Assebroek op 19 januari 1990. Hij was beroepsmilitair (adjudant eerste klas).
Marie Louise bezit het geschilderd portret van haar moeder als kantwerkster, eveneens werk van Walter Jonckheere.
Jeannette geboren St.-Kruis op 27 februari 1921 en overleden in 1985 te St.Agatha Berchem, was gehuwd met Edmond Monsieur (what' s in a name) werkleider bij Nestor Martin te Brussel. Hij is op 13 december 1984 overleden te St.-Agatha Berchem.
Om nog even bij Frans terug te komen. Voor zijn vele verdiensten mocht hij een gratis reis ondernemen naar Polen. Een bewijs dat hij een zeer breeddenkend mens was getuigt het feit dat hij uit Polen een kruisbeeld meebracht voor de toenmalige medepastoor E.H. R.VERDUYN.
Later ondernam hij een reis naar Rusland, was er te Jalta op de Krim en ontmoette er de eerste ruimtevaarder Joeri GAGARIN.
Bij zijn oppensioenstelling wilden de makkers hem een zetel geven, maar Frans verkoos een fiets die dan ook prompt werd besteld bij de fietsenmaker Kamiel Manhout in de Prins Leopoldstraat te St.Kruis.
Mocht deze korte levensschets van Frans DEDECKER als een soort hulde zijn aan de nagedachtenis van een eenvoudig maar verdienstelijk persoon die zich gedurende een hele loopbaan met onbaatzuchtige toewijding en met een onbuigzame wilskracht heeft ingezet voor het welzijn van zijn medemens, zijn werkmakkers.

17 september 1992. A.Vermeulen

Noch een markante figuur te Sint-Kruis

We mogen ook zeker Cochuyt Arsena niet vergeten. In het Brugs Handelsblad verscheen ter gelegenheid van haar overlijden op maandag 2 september 1996 volgend "in memoriam':

Zij was een prominent lid van de  SP-werkgroep Sint- Kruis. Volgens familie en vrienden stond ze altijd voor de anderen klaar.”Arsena werd op 21 juni 1927 geboren in Maldegem. Na het, beëindigen van haar, studies voor verpleegster in 1949 kon zij beginnen werken in de privékliniek van dr. Godard in Brugge. :
Begin de jaren vijftig trad zij in dienst bij de Bond Moyson in Oostende waar zij assisteerde
in het operatiekwartier. Later werd zij. overgeplaatst naar Brugge en kon zij in de polikliniek in der Minderbroederstraat aan de slag waar zij veel samenwerkte met dr. Lasoen. In
1952 huwde Arsena met de Bruggeling Fernand Vanhecke en in 1961werd zoon Marc geboren. In 1972 vestigde de fämilie zich in de Veltemweg in Sint-Kruis. De laatste jaren voor haar brugpensioen in 1985 was Arsena vooral in de thuiszorging actief.
Zij was een ac tief lid van de toenmalige BSP, afdeling Sint-Kruis.. .

Na de gemeenteraadsverkiezingen van 1964 werd zij eerst lid en daarna van 1967 tot 1970 voorzitster van de C.O.O. van Sint-Kruis. Na de fusie in 1970 bleef Arsena verder meewerken. Bij de heroprichting van de SP-werkgroep Sint-Kruis was zij op uitdrukkelijk verzoek van Frank Van Acker opnieuw present en miste practisch geen enkele vergadering. In 1992 werd Arsena ziek.
 

 

 

De Beweging. 

1. De Belgische Werkliedenpartij te Sint-Kruis viert haar jubilarissen

Heemkunde Sint-Kruis Heemkunde Sint-Kruis Heemkunde Sint-Kruis Heemkunde Sint-Kruis


2. De Socialistische Werkersbond.
Viert haar jubileum in de tuin van het Gildenhuis (?)

Heemkunde Sint-Kruis Heemkunde Sint-Kruis Heemkunde Sint-Kruis

3. Het toneelgezelschap "We Willen" speelt ter gelegenheid van hun 10-jarig (1920-1930) bestaan drie éénakters in de café "Den Nieuwen Steenweg" langs de Moerkerkse Steenweg.

Heemkunde Sint-Kruis Heemkunde Sint-Kruis